Kluczowe motywy literackie, które warto opanować przed egzaminem ósmoklasisty

Motyw przyjaźni

Przyjaźń to nie tylko piękne relacje i przyjemne chwile. Przekonujemy się o tym w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Niektórzy bohaterowie dopiero uczą się budowania więzi – jak Mały Książę, któremu pomaga lis. A to nie koniec! Zajrzyjmy do lektur z klas IV–VI, których znajomość w całości może być sprawdzana na egzaminie w 2027 roku. Przyjaźń odnajdziemy w „Chłopcach z Placu Broni” Ferenca Molnára oraz w „Hobbicie, czyli tam i z powrotem” J.R.R. Tolkiena. Janosz Boka przekonał się, że Nemeczek to niesamowity chłopak, na którego może liczyć, a Bilbo Baggins (mimo że stracił rok spokojnego życia) dowiedział się, czym jest prawdziwa i szczera relacja przyjacielska.

Motyw przemiany bohatera 

Ważnym motywem jest przemiana bohatera. Nie musi być pozytywna ani spektakularna, ale powinna wyraźnie wpływać na jego postawę. Świetny przykład to „Opowieść wigilijna”. Scrooge odkrywa, że życie nie polega wyłącznie na gromadzeniu pieniędzy, lecz także na trosce o innych. Przemianę przechodzi również Marcin Borowicz w „Syzyfowych pracach” (lekturze obowiązującej we fragmentach), gdy odzyskuje świadomość narodową i przeciwstawia się rusyfikacji. Z kolei Jacek Soplica z „Pana Tadeusza” próbuje odkupić winy, podejmując służbę dla ojczyzny. A Wy jakie inne przykłady zaproponowalibyście do tego zestawu?

Motyw miłości 

Miłość – tak ważna w życiu człowieka – również często pojawia się w lekturach. Przyjrzyjmy się Markowi Winicjuszowi i Ligii z „Quo vadis” (obowiązującego we fragmentach). Początkowo Winicjusz jest porywczy i zaborczy, ale uczucie do Ligii pomaga mu się zmienić. O miłości opowiada także Aleksander Fredro w „Zemście”. Wacław i Klara mimo rodzinnego konfliktu pragną być razem. Ten motyw znajdziemy również w „Balladynie”, choć niekoniecznie w postępowaniu tytułowej bohaterki… Miłość niejedno ma imię, więc pamiętajmy, że może być to również miłość matczyna, miłość ojcowska czy też miłość do ojczyzny. Podejrzewam, że już macie kolejne pomysły!

Motyw cierpienia 

Nie zapominajmy o cierpieniu. W „Trenie VII” i „Trenie VIII” Jana Kochanowskiego podmiot liryczny wyraża ból ojca po stracie ukochanej Urszulki. Pustka po dziecku pokazuje, jak głęboka może być rodzicielska miłość. Z kolei w „Dziadach” cz. II Adama Mickiewicza Józio i Rózia nie zaznali za życia goryczy. To właśnie dlatego nie mogą osiągnąć pełni szczęścia po śmierci. Proszą o dwa ziarnka gorczycy, symbolizujące cierpienie, którego nie doświadczyli. Całe szczęście duchy lekkie otrzymały oczekiwane wsparcie i mogły dostać się do nieba. W „Dziadach” cz. II cierpi również i Widmo Złego Pana i Dziewczyna – pasterka Zosia, ale ich przewinienia są już nieco poważniejsze. Czy pamiętacie, czym zawinili oni za życia?

Motyw patriotyzmu

Patriotyzm to kolejny motyw, który warto dobrze znać przed E8. Odnajdziemy go w „Reducie Ordona” i „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza. Choć poeta nie uczestniczył w powstaniu listopadowym, jego twórczość podtrzymywała ducha narodowego i przypominała wolności. Ordon – fikcyjnie uśmiercony przez Mickiewicza – odważył się stawić czoła wrogowi mimo tego, że jego sytuacja była niemalże od razu skazana na porażkę. Nie sposób pominąć też „Kamieni na szaniec”. Alek, Rudy i Zośka pokazują, jak młodzi ludzie w czasie II wojny światowej potrafili łączyć odwagę i przyjaźń, a także miłość do ojczyzny.

Jak motywy literackie pomagają na egzaminie?

Czy warto znać motywy literackie? Oczywiście! Dzięki nim łatwiej uporządkować wiedzę o lekturach i dobierać odpowiednie przykłady do rozprawki czy przemówienia. Motywy przydadzą się również podczas tworzenia krótkich form wypowiedzi argumentacyjnej. Sami się przekonajcie – to naprawdę działa!

Autor: Dawid Nieczypor