Mowa zależna

Ogólna zasada

• Mowa zależna (reported speech) służy do przekazywania czyichś słów bez cytowania ich dosłownie. Zazwyczaj używamy czasownika wprowadzającego (np. say, tell, ask) i odpowiednio zmieniamy formę zdania. Słówko that często można pominąć w zdaniach oznajmujących.

Cofanie czasów

• Jeśli czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym, główny czas zwykle cofamy:
  • Present Simple → Past Simple (She said: „I live here.” → She said (that) she lived there.)
  • Present Continuous → Past Continuous (He said: „I am working.” → He said (that) he was working.)
  • Present Perfect → Past Perfect (They said: „We have finished.” → They said (that) they had finished.)
  • Past Simple → Past Perfect (She said: „I saw him.” → She said (that) she had seen him.)
  • Will → would (He said: „I will call.” → He said (that) he would call.)
  • Can → could, may → might, must → had to (często)
• Wyjątki:
  • Kiedy nie musimy cofać czasów?
    • – Czasownik wprowadzający jest w czasie teraźniejszym – nie cofamy czasu, ponieważ relacjonujemy czyjeś słowa z perspektywy teraźniejszości, a nie przeszłości.
      • She says, “I live here.” → She says (that) she lives here.
    • Zdanie opisuje prawdę ogólną lub fakt, który nadal jest aktualny – możemy pozostawić czas teraźniejszy, nawet jeśli czasownik wprowadzający jest w przeszłości. Nie musimy cofać czasu, ponieważ informacja nadal jest prawdziwa.
      • The teacher said, “Water boils at 100°C.” → The teacher said (that) water boils/boiled at 100°C.
      • He said, “The Earth is round.” → He said (that) the Earth is/was round.
  • Zapamiętaj: cofanie czasów jest regułą typową dla mowy zależnej z czasownikiem wprowadzającym w przeszłości, ale nie jest obowiązkowe w każdej sytuacji. Jeśli czasownik wprowadzający jest w teraźniejszości, zwykle nie cofamy czasu; jeśli informacja nadal jest prawdziwa, również możemy pozostawić czas teraźniejszy.

Zmiana osób i zaimków

• Zmień zaimki zgodnie z perspektywą mówcy:
  • „I am tired,” she said. → She said (that) she was tired.
  • „Take your bags,” he told me. → He told me to take my bags.

Zmiana wyrażeń czasu i miejsca

• today → that day / yesterday → the day before / tomorrow → the next day / next week → the following week / ago → before / here → there

Mowa zależna dla pytań

• Pytania typu yes/no: używamy if / whether, cofamy czas i zmieniamy zaimki:
  • “Do you like tea?” she asked. → She asked if/whether I liked tea.
  • “Will you come?” he asked. → He asked if I would come.
• Pytania z wh- (what, where, when, why, who, how): powtarzamy słowo pytające, cofamy czas i zmieniamy zaimki:
  • “Where do you live?” he asked. → He asked where I lived.
  • “What are you doing?” she asked. → She asked what I was doing.
• W pytaniach zależnych stosujemy szyk zdania twierdzącego – bez do/does/did i bez inwersji:
  • He asked where I lived. (nie: He asked where did I live.)
  • She asked what time it was. (nie: She asked what time was it.)
• Na końcu pytania zależnego stawiamy kropkę, nie znak zapytania:
  • She asked if I liked tea.

Rozkazy i prośby (imperatives)

• Używamy to + infinitive po czasowniku wprowadzającym (told/asked/ordered/advised):
  • „Close the door,” she said. → She told me to close the door.
  • „Please help me,” he said. → He asked me to help him.
• Przeczenie: not to + infinitive:
  • “Don’t be late,” she said. → She told me not to be late.

Zmiana modalnych wyrażeń

• can → could, may → might, will → would, shall → should (często), must → had to (lub must w sensie logicznym może pozostać), ought to → ought to (zazwyczaj bez zmiany)

Użyteczne czasowniki wprowadzające

• say, tell (tell + object), ask, explain, suggest, promise, warn, advise, order, invite, deny, admit, reply, announce