Epoki literackie – daty, cechy, przykładowe dzieła

Czas: ok. V–XV w.
Cechy: silna religijność, hierarchia, wzorce rycerza, świętego i władcy.
Dla E8:

• ideał rycerza (odwaga, honor, wierność)
• ideał ascety‑świętego (wyrzeczenie świata)
• motyw Boga, zbawienia, życia po śmierci.

Czas: XVI w.
Cechy: powrót do antyku, humanizm („człowiek w centrum”), harmonia.
Dla E8:

• Jan Kochanowski – fraszki, treny (Bóg, rodzina, cierpienie po stracie dziecka, pogodzenie się z losem, mądrość).

Czas: XVII w.
Cechy: przepych, kontrasty, niepokój, refleksja nad kruchością życia.
Dla E8:

• motyw „vanitas” – marność świata, przemijanie, niepewność ludzkiego losu.

Czas: XVIII w.
Cechy: rozum, nauka, krytyka zabobonów, satyra, dydaktyzm.
Dla E8:

• Ignacy Krasicki – bajki, satyry (wyśmiewanie głupoty, pychy, obłudy; morał).

Czas: ok. 1820–1863
Cechy: uczucia ponad rozumem, bunt, tajemniczość, ludowość, patriotyzm.
Dla E8:

• Adam Mickiewicz, „Dziady cz. II” – wierzenia ludowe, duchy, wina i kara, lud jako nosiciel mądrości.
• Mickiewicz (inne utwory) – miłość, tęsknota, ojczyzna.
• Juliusz Słowacki, „Balladyna” – zbrodnia, wina i kara, niesprawiedliwość społeczna, „ciemna” strona ludzkiej natury.

Czas: po powstaniu styczniowym (ok. 1864–ok. 1890)
Cechy: praca u podstaw, praca organiczna, realizm, problemy społeczne.
Dla E8:

• Henryk Sienkiewicz (np. nowele, „W pustyni i w puszczy”) – bohaterstwo, patriotyzm, odpowiedzialność, dojrzewanie.
• Bolesław Prus – realizm, troska o „najbiedniejszych”.

Czas: ok. 1890–1918
Cechy: nastrojowość, pesymizm, ale też zachwyt naturą, symbolizm.
Dla E8 (w skrócie):

• lęk przed przyszłością, poczucie kryzysu wartości
• jednocześnie: ucieczka w sztukę, marzenia, przyrodę.

Cechy: eksperymenty w sztuce, radość z niepodległości, ale też poczucie zagrożenia nową wojną.
Dla E8:

• różne wizje człowieka i świata, kryzys wartości, pytania o sens życia.

Czas: 1939–1945 (i trochę później)
Cechy: doświadczenie wojny, okupacji, Holocaustu.
Dla E8:

• Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec” – patriotyzm, przyjaźń, ofiara z życia, dojrzewanie w ekstremalnych warunkach.

Czas: od 1945 do dziś
Cechy: rozliczenie wojny, totalitaryzm, później: problemy codzienności, samotność, konsumpcjonizm.
Dla E8:

• Antoine de Saint‑Exupéry, „Mały Książę” – przyjaźń, miłość, odpowiedzialność, sens życia, krytyka „pustych” dorosłych.
• Charles Dickens, „Opowieść wigilijna” (XIX w., realizm, ale często omawiana przy współczesnych) – przemiana moralna, dobro i zło, bogactwo vs. ubóstwo, duchy jako przestroga.